دهه ۱۹۷۰ به عنوان اوج سینمای جدید هالیوود شناخته میشود. دورهای که با آزمون و خطاهای جسورانه توسط هنرمندان در اوج استعداد و نفوذشان در تاریخ برجسته شد، و پس از مرگ آهسته شیوه استودیویی هالیوود، موجی از آثار کلاسیک نو را به ارمغان آورد. این دوره همچنین نقطه عطفی برای برخی از بهترین فیلمهای جنایی بود. از تلاشهای بیدریغ کارگردانان پیشکسوت مانند فیلم «بعد از ظهر سگی» ساخته «سیدنی لومت»، تا آثار هیجانانگیز و پرمحتوایی مانند فیلم «جنگجویان» ساخته «والتر هیل». اما بدون شک مهمترین فیلم دهه 1970 در ژانر جنایی-مافیایی «پدرخوانده» بود و سایر چند 10 فیلم گانگستری ساخته شده در این دهه، زیر سایه این فیلم قرار گرفتند.
10 فیلم گانگستری دهه 70 میلادی که به اندازه پدرخوانده معروف نشدند
معروفترین فیلم گانگستری دهه 70 بدون شک «پدرخوانده» (The Godfather)، شاهکار مافیایی فرانسیس فورد کاپولا است. اما فراتر از وضعیت منحصر به فرد و ماندگار آن به عنوان یک کلاسیک برجسته، موفقیت آن نیز نشاندهنده نوع فیلمهای جنایی باکیفیتی است که توسط کارگردانان جوان، طراحان استودیویی و خلاقان مستقل در حال ظهور ساخته میشد. بسیاری از فیلمهای گانگستری عالی به دلیل پدرخوانده، که سه جایزه اسکار برنده شد و به عنوان یکی از بهترین فیلمهای جنایی تمام دوران شناخته میشود، توجهی که شایسته آن بودند را دریافت نکردند. در ادامه با 10 فیلم گانگستری که زیر سایه شاهکار کاپولا ماندند آشنا میشویم.
1 Mikey and Nicky (1976)
فیلم هیجانانگیز «میکی و نیکی» به کارگردانی «الین می»، در استودیو پارامونت و تحت فشار شدید زمانی تولید شد. درگیریهای میان بازیگران و نزاعهایی با رؤسای استودیو بر سر برنامهریزی تولید و بودجه، در نهایت منجر به گرفته شدن کنترل نهایی فیلم از دست کارگردان شد. تا پایان فیلمبرداری، گزارش شده بود 427 کیلومتر فیلم برداشته شده است. بنابراین تعجبآور نیست که نسخه نهایی فیلم نیز به یک فاجعه تبدیل شد و در گیشه شکست خورد.
این فیلم داستان دو دوست گانگستر درجهدو، «نیکی» (با بازی جان کاساوتیس) که همیشه در دردسر است، و «میکی» (با بازی پیتر فالک) که همیشه مشکلات او را حل میکند، را دنبال میکند. این بار، نیکی از مافیا دزدی کرده و یک قاتل حرفهای به دنبال او است. فیلم که عمدتاً به صورت بداهه ساخته شده، هم غمانگیز و هم مملو از تنش است. زیرا دو مرد در یک مسافرخانه مخفی شده و در مورد گزینههای پیشروی خود، که هر روز کمتر میشوند، بحث میکنند. در سال 1978 می فیلم را دوباره تدوین کرد. تدوین جدیدی که در نهایت به یک اثر کلاسیک تبدیل شده است.
2 Black Caesar (1973)
فیلم کلاسیک «سزار سیاه» به کارگردانی «لری کوهن»، کمتر از یک سال پس از پدرخوانده منتشر شد. ابتدا توسط «سمی دیویس جونیور» سفارش داده شده بود. دیویس که از نقشهای فرعی در کنار «فرانک سیناترا» خسته شده بود، خواهان نقش اول در فیلمی مختص به خود بود. با این حال، مشکلات مالیاتی او را از بازی در این فیلم بازداشت و در نتیجه، این داستان صعود و سقوط یک گانگستر که کنترل جرم و جنایت سازمانیافته در هارلم را به دست میگیرد، به وسیلهای برای شهرت «فرد ویلیامسون»، ستاره سابق فوتبال تبدیل شد.
فیلمبرداری در محل با مشارکت گانگسترهای محلی انجام شد. (که نه تنها به عنوان بازیگران انتخاب شدند، بلکه در نهایت به جای پرداختهایی که ابتدا درخواست کرده بودند، روی پوستر فیلم قرار گرفتند) این فیلم به عنوان یکی از بهترینهای این ژانر شناخته شده است. تا حدی به دلیل فیلمبرداری طبیعی و دستی و همچنین اجراهای به یادماندنی.
3 Blue Collar (1978)
فیلم «کارگران سادهلباس» که اولین تجربه کارگردانی «پل شریدر» است، داستانهای درهمتنیده و اخلاقی خاکستری سه کارگر اتحادیهای (ریچارد پرایر، هاروی کایتل و یافت کوتو) را روایت میکند که با دوران سختی روبرو شدهاند. آنها در حالی که به پول نیاز دارند و چشمانداز روشنی برای آینده ندارند، گاوصندوق کارگاه خود را میدزدند. اما بهزودی آنها درگیر تضاد وفاداری، دخالت افبیآی و جرمهای سازمانیافته میشوند. حالا باید تصمیم بگیرند که آیا به عنوان مخبر عمل کنند یا در موضع خود باقی بمانند. ممکن است در این صورت با اتهامات مربوط به جرم اصلی – یا بدتر – روبرو شوند.
ساخت این فیلم برای شریدر چالشبرانگیز بود. شرایطی که با توجه به روابط تنشآلود او با بازیگرانش، سختتر هم شده بود. او در نهایت دچار فروپاشی روانی شد. با این حال، فیلم نهایی هم از نظر داستانپردازی پیچیده است و هم ماهرانه، حس تلخشیرین از دست دادن بیگناهی را به شخصیتهای سختکوشی که زمانهای طولانی را به نوشیدن روی کاناپههای خود میگذرانند، میبخشد. این فیلم به یک کلاسیک در ژانر خود و یکی از 10 فیلم گانگستری پیشنهادی ما تبدیل شده است.
4 The Friends of Eddie Coyle (1973)
فیلم «دوستان ادی کویل» استانداردهایی را برای نوعی از فیلمهای گانگستری جنایی که در بوستون ساخته شده و سالها بعد توسط فیلمهایی مانند «رفتگان» (The Departed) و «شهر» (The Town) معروف شدند، تعیین کرد. این فیلم مانند کارگران سادهلباس، داستان مردی شریف، «ادی “مشتها” کویل» (با بازی رابرت میچوم) را دنبال میکند. او به امید بخشش پلیسها در یک اتهام جداگانه، به جاسوسی از دوستانش در دزدیهای بانک روی میآورد.
کارگردان «پیتر ییتس» پیش از این با فیلمهای جنایی مانند «سنگ داغ» و «بولیت» شناخته شده بود. او با اعتماد به نفس و آشنایی واضحی به این تراژدی نگاه میکند. در حالی که قهرمان پنجاه و چند سالهاش با همسرش آشپزی میکند، به بازیهای بروئنز میرود و خریدهای خوراکی را در پارکینگهای نورانی و نرم در کوئینسی هل میدهد. این فیلم به خوبی پذیرفته شد و در نهایت شهرت محترمانهای برای روایت داستانی تراژیک و با احساس به دست آورد.
5 Killing of a Chinese Bookie (1976)
با سبک آزاد و ابتکاری همیشگی «جان کاساوتیس»، فیلم «کشتن یک قمارباز چینی» یک فیلم گانگستری منحصر به فرد با شخصیتهای عجیب و غریب است. (که دیوید بووی، که فیلمبرداری را تماشا کرده و گاهی در پسزمینه ظاهر میشود، بر آنها نظارت دارد)، مکانهای زیبا، و حس نگرانکنندهای از مرگهای پیشبینی شده که دقیقاً زیر لبخندهای چرب و یقههای پهن مصنوعی لباسهای آماده دیسکوی هر شخصیت پنهان شدهاند.
«کازمو ویتلی» (بن گازارا) صاحب یک کلوب شبانه با آرزوهای هنری و بودجهای اندک برای تحقق بخشیدن به آنها است. که وقتی یک طلبکار برای وصول بدهی میآید، اوضاع بیش از پیش ناامیدکننده میشود. کازمو که قادر به پرداخت نیست، باید به ناچار یک قمارباز را بکشد، یا هزینه را بپردازد. نسخه اصلی که در سال ۱۹۷۶ منتشر شد، از نظر تجاری شکست خورد و حتی بن گازارا هم آن را دوست نداشت. اما چندین سال بعد به صورت یک نسخه بسیار کوتاهتر منتشر شد. هر دو نسخه از زمان مرگ کارگردان به عنوان نمونههای عالی از سبک و توانایی او در کار با بازیگران شناخته شدهاند.
6 The American Friend (1977)
فیلم «دوست آمریکایی»، به کارگردانی «ویم وندرس»، کارگردان آلمانی (با آثاری چون «بالهای آرزو»، «پاریس، تگزاس»، «روزهای کامل»)، یک نئو-نوآر مدیتیتیو و خود-ارجاعی است. این فیلم بر اساس رمان «بازی ریپلی» نوشته پاتریشیا هایاسمیت ساخته شده و وندرس، کارگردانان دیگری را در بسیاری از نقشهای گانگستری به کار گرفته است. در داستانی درباره جعل و توطئه جنایی بین یک گانگستر آمریکایی، تام (دنیس هاپر، که نقش اصلی برای جان کاساوتیس در نظر گرفته شده بود) و جاناتان (برونو گانز)، یک جاعل آثار هنری که تبدیل به یک قاتل ناخواسته شده است.
«راجر ایبرت» منتقد مشهور سینما، استدلال کرد که نیت وندرس با این مدیتیشن آزاد بر ژانر گانگستری، «چالشی» برای بینندگان بود «تا اعتراف کنند که ما تریلرها را به اندازه فضاسازیشان به اندازه داستانشان تماشا (و میخوانیم) میکنیم.» جایی که فیلمهایی مانند پدرخوانده حسی هستند، این یکی به طور فعالانه تأملبرانگیز است.
7 The Yakuza (1974)
فیلم «یاکوزا»، به کارگردانی «سیدنی پولاک»، داستان پیچیدهای از خیانتها و دسیسههای بینالمللی است که دنبالهروی کارآگاه آمریکایی (رابرت میچوم) است که برای کمک به یک گانگستر آمریکایی (برایان کیث) برای بازپسگیری دختر ربوده شدهاش از مافیای ژاپنی (یاکوزا) استخدام شده. این فیلم ابتدا قرار بود توسط «رابرت آلدریچ» کارکشته (بوسهام مرگبار، چه بر سر بیبی جین آمد؟) کارگردانی شود. اما به دلیل اختلافات خلاقیتی با شریدر و اصرار او برای انتخاب «لی ماروین» در نقش میچوم، جایگزین شد.
در فیلم یاکوزا، خشونت متافیزیکی و حال و هوای رازآلود مخصوص شریدر به طور کامل به نمایش گذاشته شده است. فضایی که توسط سبک فیلمبرداری عملی پولاک و علاقهی واضح او به جنبههای رویایی، ملایم شده. انتخاب داستان از دیدگاه کارآگاه خسته از دنیا، فیلم را در سنت قدیمیتر و به طور آشکار سختگیرانهتری قرار میدهد تا نقش جنایتکار طبیعیتر میچوم در فیلم دوستان ادی کویل. اما مانند فیلم کارگران سادهلباس، واکنش گیشه به یاکوزا «فاجعهبار» بود. با این حال، مانند فیلم قبلی، به عنوان بخشی از آثار هر دو هنرمند بازیابی شده است.
8 Mean Streets (1973)
فیلم کمتر شناخته شده «خیابانهای متوسط» ساخته مارتین اسکورسیزی، اثری غنی، پرتنش و عمیقاً معنوی است که از تجربیات کارگردان جوان در بزرگ شدن در محله کاتولیک «لیتلایتالی» نیویورک الهام گرفته است. این فیلم، اگرچه اولین اثر او نبود، اما به عنوان شکوفایی حرفهای او شناخته شده و نخستین فیلمی بود که او توانست به طور کامل کنترل کند. همانند «میکی و نیکی»، Mean Streets رابطه بین دو گانگستر خردهپا، «جانی بوی» (با بازی رابرت دنیرو) که تقریباً به شکل مازوخیستی تحریکپذیر است، و «چارلی» (با بازی هاروی کایتل)، نزدیکترین دوست و محافظ منطقی او را دنبال میکند.
با افزایش رفتارهای بیکنترل جانی بوی، چارلی خود را بیش از پیش در معرض خطر قرار میدهد. تا جایی که به آستانهی تحملش تمام میشود، در تلاش برای باقی ماندن وفادار به ارزشهای خود در یک سیستم اساساً فاسد و خشونتآمیز. طیف رنگهای لوکس فیلم و سینماتوگرافی زیبای غرق در نئون، تغییرات لحنی فیلم بین انرژی پرشور (اغلب ناامیدکننده) و تأمل غمانگیز (به همان اندازه ناامیدکننده) را تکمیل میکند. هر دو بازیگر، دنیرو و کایتل، برای بازیهای خود تحسین شدند، و اسکورسیزی توانست پس از موفقیت فیلم، با «الن برستین» ابتدا در «الیس دیگر اینجا زندگی نمیکند» و سپس «راننده تاکسی» کار کند.
9 The Harder They Come (1973)
فیلم “The Harder They Come” که توسط «پری هنزل» کارگردانی شده، به عنوان یکی از مهمترین فیلمهای کارائیبی آن دوران شناخته میشود و یک فیلم گانگستری است که به طور آزادانه از زندگی واقعی رئیس جنایتکار «وینسنت مارتین»، معروف به «رایگینگ»، الهام گرفته شده است. این فیلم با بازی خواننده، «جیمی کلیف»، ساخته شده و شامل آهنگهای اصلی این هنرمند است.
فیلم با شکوه و در محل فیلمبرداری شده، عمدتاً به زبان کرئول با لهجه غلیظ اجرا میشود و هنگامی که سرانجام توسط استودیوی درجه دوی راجر کورمن، New Word Pictures، در ایالات متحده منتشر شد، نیاز به زیرنویس داشت. پس از یک اکران محدود که کمتر دیده شد، فیلم به عنوان یک جاذبه نیمهشب توجهات را به خود جلب کرد و به یک موفقیت متواضع تبدیل شد. فیلم “The Harder They Come” در آن زمان از سوی منتقدان آمریکایی به دلیل داشتن داستانپردازی بیش از حد مورد انتقاد قرار گرفت. روایت محرک آن همچنان بسیار جذاب باقی مانده و به عنوان نمایی منحصر به فرد از جوامع سیاه پوست جامائیکایی، ایستاده است.
10 Performance (1970)
فیلم گانگستری مرموز، پیچیده و عمیقاً شاعرانهی «نیکلاس روگ» و «دونالد کمل»، «پرفورمنس»، چند دهه پس از اکران به شناختی که شایستهاش بود دست یافت. این فیلم که در سال 1968 فیلمبرداری شد، داستان پیچیدهی روانشناختی یک گانگستر (جیمز فاکس) را روایت میکند که پس از انجام یک قتل، در خانهی مجلل یک آزادیخواه برونگرا و روانگردان (میک جگر) پنهان میشود. اما تا سال ۱۹۷۰ به دلیل برجستگی جنسیتی و تمهای فلسفی سنگینش، از اکران باز ماند.
طی آن دهه، این فیلم جنایی هنری بیپایان جذاب به صورت پراکنده در ایالات متحده و اروپا به نمایش درآمد و تنها پس از انتشار ویدئوی خانگیاش در سال 1980، مخاطبان گستردهای را به خود جلب کرد. این فیلم کاملاً متفاوت از فیلم پدرخوانده بود، اما همین تفاوتها بود که آن را منحصر به فرد میساخت.
10 فیلم گانگستری قدرندیده از دهه 70 میلادی
این آثار سینمایی بینظیر و با کیفیت از دهه 70 میلادی، تنها 10 فیلم گانگستری – جنایی فوقالعاده هستند که احتمالا به دلیل موفقیت و شهرت بسیار پدرخوانده دیده نشدند. با این حال، ما پیشنهاد میکنیم که اگر به ژانر جنایی و مافیایی علاقهمند هستید، این آثار سینمایی را تماشا کنید. در صورتی که آنها را تماشا کردید، نظر خود را با ما در میان بگذارید.
بخش دیدگاهها منتظر نظرات شماست.